HERKENNING, MAAR GEEN ERKENNING...

Gisteren was het Veteranendag. Een dag waarop iedereen in Nederland die dit wil waardering kan uiten voor de militair die in oorlogsgebied is geweest.

Ik was daar getuige van een kort gesprekje tussen een veteraan in actieve dienst en een oudere, inactieve, veteraan. Het onderwerp was `agressie´. De aanleiding was een bericht van enkele dagen geleden over het ontslag van een militair als gevolg van agressief gedrag.

`Wat is dat nou! Sla je iemand, en dan heb je meteen PTSS´ zei de actieve veteraan; waarop de oudere, inactieve veteraan slechts zweeg.

Voor mij was dit korte gesprekje aanleiding om weer eens in de pen te klimmen. 

DE WIL TOT SAMENLEVEN

"On the battlefield, the military pledges to leave no man behind. As a nation, let it be our pledge that when they return home, we leave no veteran behind" - Dan Lipinski*

Deze uitspraak van Dan Lipinski, een Amerikaans politicus, heeft me aan het denken gezet. Het is nogal wat om te beseffen dat zo´n oproep kennelijk nodig is. Tegelijkertijd besef ik dat deze uitspraak verwijst naar een groot en onvervreemdbaar goed, naar een waarde die door militairen vaak beter wordt beseft dan door wie dan ook: de waarde van de wil tot samenleven.

Wie militair is of is geweest, weet dat onderlinge verbondenheid en kameraadschap boven alles staat. Dat het individuele belang niet boven het gezamenlijk belang uit mag stijgen. Deze waarde van verbondenheid heeft mogelijk alles te maken met de aard van de werkzaamheden van een militair. `Niemand achterlaten` is van levensbelang onder oorlogsomstandigheden.

Generaal Tom Middendorp zei deze week:  `dat er veel is wat militairen verbindt: 'Wij dienen en beschermen. Wij gaan naar plaatsen waar niemand anders kan komen. Wij brengen verandering waar andere middelen tekort schieten. Wij strijden wereldwijd tegen terrorisme, beschermen de mensenrechten en schakelen bronnen van onveiligheid uit. Kortom, we zijn wapenbroeders en dat moet zo blijven.'

Ik vraag me af of diezelfde verbondenheid na de terugkeer van een uitzending, niet even goed van levensbelang is.

ONVOLTOOIDE VERHALEN

Er zijn helden en helden. Men zegt wel dat `echte´ helden hun leven in de waagschaal zetten voor iets dat ze hoger achten dan hun eigen leven. Echte heldhaftige momenten zijn, zo bezien, zeldzaam in een mensenleven. En vele helden zijn er wellicht niet meer omdat zij inderdaad hun held-zijn bekochten met de dood. Maar hiermee is het verhaal over helden niet af. Er zijn meer scenario´s te bedenken die even realistisch zijn, maar waarin de afloop anders is. Zo is er het scenario van de held die moet zien dat een ander niet door hem gered kan worden. Of het scenario van de held die middenin zijn heldendaad zelf gewond raakt, en op moet geven. Krijgen deze `onvoltooide heldendaden´ eigenlijk wel een plaats in de levens van hen die dit overkomt?  Of leven zij verder als `onvoltooide verhalen´?  Ik vermoed dat het antwoord aan sommigen wel bekend is. 

DE PARADOX van een passie

Deze week was hij groot nieuws. Hij wordt de `dutchbatter´ genoemd. En iedereen heeft het `P´ woord nu wel een paar keer gehoord: ptss. Wat het is, is denk ik niet veel duidelijker geworden aan de meeste mensen. Wel zullen sommigen denken dat je als soldaat ptss kan krijgen.

Dat er vele mensen, die geen soldaat zijn, ptss hebben, maakt het onderwerp er niet eenvoudiger op. Want ook al heeft hij zijn `zaak´ nu gewonnen, dan blijven er nog duizenden over die ptss oplopen en ook altijd op zullen lopen, maar geen soldaat zijn.

En toch heeft hij een goede zaak verricht. 

HAD ODYSSEUS PTSS?

Verhalen vertellen doet iedereen. Sommigen van ons zijn grote vertellers, anderen houden het bij bescheiden verhalen, maar verhalen vertellen doen we allemaal. Sommigen denken dat het verhaal de waarheid moet zijn. Zij proberen hun verhaal van zoveel mogelijk feiten te voorzien. Anderen gaat het meer om het smeuïge karakter van het verhaal. Zij vinden het belangrijk dat de luisteraar geniet.En maar weinig mensen beseffen dat hun verhalen een diepere laag in zich dragen. Een laag die we soms wel vermoeden, maar nooit helemaal direct begrijpen.Er is een prachtig boek vol met verhalen, verteld door militairen die in Srebrenica waren tijdens de oorlog. Het prachtige heeft niet te maken met de feiten van de verhalen. Wat ik hiermee wel wil zeggen, kan ik het best illustreren aan de hand van een voorbeeld.

PTSS en vertrouwen

Vandaag zal ik schrijven over PTSS. Niet over wat we denken dat het is, maar over wie er mee te maken krijgt. Over de militair die na een uitzending te maken krijgt met verschijnselen in zichzelf waarmee hij een omgang zoekt te vinden.

Voor dat ik begin wil ik een kleine introductie geven. Het onderwerp is immers langzamerhand zo beladen geworden, dat we er met elkaar nauwelijks meer over kunnen praten.

Zo´n beladenheid heeft vaak te maken met `onverdraaglijkheid´. En met dit laatste bedoel ik niet een soort morele onverdraagzaamheid, maar letterlijk dat de gedachte aan PTSS voor sommigen niet te verdragen is.  Als reactie kan iemand het onderwerp dan willen ontkennen, of, als andere mogelijkheid, er zelfs tegen willen strijden of er agressief op reageren. Dit geldt zowel voor hen die PTSS hebben, als ook voor hen die het niet hebben.

GEWOND, maar niet verslagen

Vulneratus nec victus - gewond, maar niet verslagen is de spreuk die op het draaginsigne gewonden staat. Vandaag laat ik me door deze spreuk inspireren.

Het militaire vak is in een bepaald opzicht te vergelijken met dat van een politieman, een brandweerman, maar ook van een chirurg of een dominee.

Iemand wordt tot zo´n vak geroepen. Roeping om je ideaal te verwezenlijken en om je in te zetten voor een doel. Ik denk dat al deze beroepen dit met elkaar gemeen hebben, ook al geldt het zeker niet voor ieder die zo´n vak kiest.